Питрәч районы делегациясе Беларусь Республикасында булды

Питрәч чикләреннән ике мең километр ераклыктагы, һәр карыш җире илебез сакчылары каны белән сугарылган изге туфрак. Раис Сөләйманов җитәкчелегендәге делегация бу эшлекле сәфәрдән бары тик истәлекләр генә түгел, ә патриотизмга карата бөтенләй яңа караш һәм данлыклы “Әлбәдән” фестивален тагын да киңәйтү буенча зур планнар белән дә кайткан.

Визитның төп максаты - районның “Әлбәдән” тарихи реконструкция фестивален үстерү. Ләкин эшлекле командировка буларак башланган эш һәр катнашучыда тирән рухи кичерешләр дә уяткан.

– Без фестиваль өчен яңа идеяләр белән һәм вакыйгаларны җанлы реконструкцияләү аша балаларыбызга шушы истәлекне тапшырырга кирәк дигән карарга килеп кайттык, – дип билгеләп үтте Питрәч районы башлыгы Рәис Сөләйманов.

Рәис Әхтәмович Брест крепостен саклаучылар батырлыгы мохитенә шулкадәр үтеп керә, барысын да язып ала, фотога төшерә, барлык мәгълүматны сакларга тырыша. Әлеге тәэсирләрне Беларусьта булмаганнарга, бездә, геройның туган җирендә, барысы да ничек булганын тоя алсын өчен, ничек җиткерергә дигән фикерләр туа.

Район башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары Марина Харитонова Белоруссия җирендәге беренче минутларын искә төшерә:

– Минскта самолет трапыннан төшкәч, без тирә-юньдәге чисталыкка һәм тәртипкә таң калдык. Аэропорттан кунакханәгә кадәр юлда да, кич белән паркта йөргәндә дә шундый ук тәэсирләр кичердек, анда без идеаль хәлдә булган совет чорының күпсанлы экспозицияләрен күрдек. Җәйге практика вакытында югары сыйныф укучылары брусчатка чистарта, ә яннарында олылар юк, барысын да үзләре белеп эшлиләр.

Беларусь коллегалар чисталыкка омтылу – күрсәтмә түгел, дип аңлаттылар. Кешеләрнең менталитеты шундый – бу мохиттә үзләре яшәгәнне аңлыйлар.

Марина Алексеевна патриотлык турында теләсә нинди лозунглардан күбрәк сөйли торган тагын бер детальне күреп алган.

– Беларусь юлыннан барганда, ике-өч реклама щиты күрәсең, ә аннары, һичшиксез, Бөек Ватан сугышына багышланган бер баннер тора. Монда бөтен җирдә ватанпәрвәрлек сизелә.

Брестта делегацияне Брест шәһәре башлыгының беренче урынбасары Юрий Климахович һәм питрәчлеләргә таныш галимэксперт Инна Шедловская каршы ала – ул быел “Әлбәдән”гә беренче тапкыр килгән һәм һәркемне Брест крепосте турында лекцияләр белән җәлеп иткән иде.

Һәм менә – цитадельгә керү урыны. Турыпочмаклы парад капка түгел, ә сугышчан Йолдыз. Аның аша узганда, Левитанның сугыш башлануын хәбәр иткән тавышы ишетелә.

– Шушы Йолдыз аша үткәндә һәм Левитан сүзләрен ишеткәндә, син бу кешеләрнең нинди коточкыч авырлыклар кичергәннәрен аңлыйсың, – дип сөйли Марина Алексеевна. – Минемчә, нәкъ менә Белоруссия җире буйлап фашизм узганга, бөтен җиргә кан тамганга, кешеләр монда ватанпәрвәрлек һәм Ватанга мәхәббәтнең нәрсә икәнен яхшы аңлыйлар. Шулкадәр көчле энергетика. Крепостьның һәр объекты ничек авыр булганын сөйли. Рух ныклыгы искиткеч булуын аңлыйсың.

Делегация мемориаль комплексның барлык өлешләрен йөреп чыккан.

– Яралы иптәшләре өчен котелокка су җыярга омтылган солдат һәйкәле зур тәэсир калдыра. Су шулкадәр якын – крепость ике яктан елгалар белән әйләндереп алынган – ә суны тормыш бәрабәренә генә алырга мөмкин. Бу таш сугышчының күзләрендә – сугышның бөтен авырлыгы чагыла, – дип искә ала Марина Алексеевна. – Көнчыгыш Форт музеена бары тик биш ел, әмма ул бик зур тәэсир калдыра. Аның гадәти булмаган формасы, аудио-видео экспозициясе, экскурсоводның 1941 ел вакыйгалары турында дулкынландыргыч хикәясе. Тәэсирләрне сүз белән генә әйтеп бетереп булмый.

Әгәр Брест крепосте һәрвакыт ныклык символы булып калса, Хатынь – төзәлмәс яра. Белоруссиянең 290 авылы аның язмышын кичерә, алар да тулысынча яндырыла. Аларның 186 сы яңадан торгызылмаган.

– Хатыньга бару һәрберебезнең йөрәгендә онытылмас эз калдырды. Хис-кичерешләрне тыеп калып булмады, бигрәк тә “Буйсынмаган кеше” үзәк скульптурасы янында һәм чаң тавышыннан, – дип билгеләп үтте Рәис Әхтәмович.

Һәр 30 секунд саен Хатынь өстендә чаң тавышы ишетелә, ә “Авыллар зираты”на 185 плитә җимерелгән һәм торгызылмаган Белоруссия авылын символлаштыра. Хатынь – 186 нчы. Мемориалга килүчеләр һәрчак чәчәкләр һәм балалар уенчыклары алып киләләр.

– Хатынь көчле тәэсирләр калдырды, – ди Марина Алексеевна. – Экскурсовод егет һәр авыл турында, анда яшәүчеләргә кичергән газаплар турында сөйләгәннәрне елый-елый тыңладым. Фашистлар тереләй яндырган балаларның авыртуын ул үзе кичергән кебек тоелды.

Минсктагы Бөек Ватан сугышы тарихының Белоруссия дәүләт музее – сугыш турындагы хәтернең иң зур милли саклагычы. Җиңүчеләр проспектында 2014 елда ачылган яңа бина символик: дүрт блок – сугышның дүрт елы. Алар арасында – “Сугыш юлы” галереясе. Үзәктә – Рейхстаг гөмбәзен хәтерләткән пыяла гөмбәз астында Җиңү залы. Ун тематик зал. Җитмеш берәмлек сугышчан техника. Елына йөздән артык илдән ярты миллион кеше килә.

– Бу музей – стеллажлар һәм витриналар гына түгел. Заманча мультимедиа технологияләре кулланыла: тарихи вакыйгаларны реконструкцияләү, цифрлаштырылган документлар һәм фотографияләр белән виртуаль киосклар. Бина эчендә үк килүчеләрне шул чорның танклары, самолетлары, пушкалары каршы ала. Барысы да җанлы картина кебек эшләнгән, – дип тәэсирләре белән уртаклаша Марина Алексеевна.

Ул Мәскәү музейлары белән чагыштыра һәм моңа кадәр мондый музейны күргәне булмавы турында әйтә.

– 1941-1945 елларда сугышлар булмаган җиребез өчен тарих белән шундый җанлы элемтә кирәк. Бу изге хәтер, – дип нәтиҗә ясады Рәис Сөләйманов. 

Делегация сәфәрдән тәэсирләр белән генә түгел, ә конкрет ниятләр белән кайтты.

– Безнең яшьләр без күргәннәрне күрергә тиеш, – дип аңлата Марина Харитонова. Тик минем уйлавымча, Беларуська мәктәп укучыларын түгел, ә аңлырак яшьтәге – икенче-өченче курс студентларын җибәрергә кирәк, аннары алар балалар белән патриотик лагерьда эшли алачак.

Югарыда телгә алынган палаткалы лагерь “Әлбәдән” фестиваленнән бераз иртәрәк эшли башларга тиеш. Балалар реконструкторларга ярдәм итәчәк, активлыкларда катнашачак, тарихка дәреслек аша түгел, ә эшгамәлләре белән кагылачак.

Экспертларны җәлеп итүне киңәйтү буенча планнар бар. Бресттан тарихчы Инна Шедловскаяның күптән түгел булган фестивальдәге чыгышының уңышы моңа этәрә. Бәлки, экспертларны мәктәпләргә дә, кадет сыйныфларына да чакырырга кирәктер.

Беларусьта экспозицияләр масштаблары фестивальдә крепостьның локацияләрен масштаблырак итү, күбрәк реконструкторларны җәлеп итү, реконструкцияләр тематикасын киңәйтү фикеренә китерә.

Белоруссия ягы шулай ук фестиваль, Питрәч районы тарихы һәм мәдәнияте, бигрәк тә керәшеннәр (Петр Гаврилов милләт буенча керәшен) белән кызыксынды. Тикшеренүчеләр алдында геройның туган ягына кайту, якташларының тормышын һәм көнкүрешен өйрәнү мөмкинлеге ачыла.

Район башлыгы сәфәргә йомгак ясады:

“Безнең Белоруссиягә эш сәфәребез тәмамланды. Аның төп максаты – районның “Әлбәдән” тарихи реконструкция фестивален үстерү. Без вакыйга мәйданын кунаклар өчен тагын да дөресрәк һәм кызыклырак итәргә телибез... Иң мөһиме инде эшләнде – уртак тарихны саклап калу өчен ныклы элемтәләр урнаштырылды. Алда эш күп, ләкин без моны ни өчен эшләгәнебезне беләбез”.