Питрәч районыннан психолог буллингны ничек танырга икәнлеге турында сөйләде

Ленино-Кокушкино мәктәбе педагог-психологы Анна Зарипова буллингның төп билгеләре, авыл мәктәбенең өстенлекләре һәм ата-аналар, укытучылар, балаларның бу хәлдә нишли алуы турында әйтте.

Күптән түгел булган фаҗигале вакыйгалар бөтен ил буйлап яңадан мәктәптә балаларның берберсен кимсетүе турында сөйләргә мәҗбүр итте, аны заманча “буллинг” сүзе белән атыйлар. Килеп туган хәлне иртә стадиядә ничек танырга һәм аңа ничек фаҗигагә әверелергә юл куймаска?

Белгеч сүзләренчә, өлкәннәрнең төп бурычы – хәлне “кызу ноктага” кадәр җиткермәү. Беренче симптомнарга җавап бирергә кирәк. – Без хәлне һәрдаим күзәтеп торырга һәм балага ярдәм кирәген аңларга тырышабыз, – дип ассызыклый Анна Альбертовна. – Мәсәлән, вакыт-вакыт аноним сораштырулар үткәрәбез, алар турыдан-туры сорауларсыз, сыйныфтагы психологик атмосфераны читләтеп өйрәнергә мөмкинлек бирә.

Статистика күрсәткәнчә, кимсетүнең төрле формалары белән һәр бишенче укучы очраша. Бу үртәү, бойкот яки физик агрессия булырга мөмкин. 12-14 яшь (7-8 сыйныфлар) – бу “тотрыксызлыкның кызу чоры”, ул вакытта балалар коллективта үз урыннарын эзлиләр һәм аеруча бирешүчән булалар.

Бу яктан авыл мәктәбе өстенлеккә ия, дип саный психолог. Монда бала һәрвакыт күз алдында.

– Без ата-аналар белән бик тыгыз хезмәттәшлек итәбез, аларның күбесе үзләре безнең мәктәптә укыган. Бу безгә барысын да белергә ярдәм итә, – дип аңлата Анна Зарипова. – Мин әле мәктәпкә килгәндә үк кайбер баланың моңсуланганын, ә кайсының кем беләндер ачуланышканын күреп, аңлап алам. Без аны таба һәм аның белән бу хәл турында сөйләшә алабыз. Мәктәп – ул зур гаилә.

Һәрбер күренешнең үз башлангычы бар. Кайчандыр без “буллинг” сүзен белми дә идек, ә хәзер ул һәркемнең телендә. Психолог фикеренчә, төп аерма – конфликтлар булуда түгел (алар һәрвакыт булган), ә аларның сыйфатында.

– Безнең заманда да малайлар сугыша, кычкырыша иде, ләкин икенче көнне барысы да бернәрсә булмагандай үтә иде. Көчсезне яклау дөрес дип санала иде, ә хәзер көчсезне мыскыллаган постларны социаль челтәрләрдә үрнәк итеп куялар, – ди Анна Альбертовна. – Күп балалар бу хәлне җиңә алмый. Аларга дөрес чикләр төзергә, үз кыйммәтләрен аңларга ярдәм итәргә кирәк.

Балаларга бик зур мәгълүмат ташкыны ишелә, агрессия һәм мыскыллау еш кына яшьләр сериалларында һәм Интернетта норма буларак бирелә. Өлкәннәрнең бурычы – моңа каршы тору.

Практикага нигезләнеп, психолог конкрет киңәшләр бирә.

Мәктәп өчен: сыйныф җитәкчеләренә даими аноним сораштырулар оештыру. Аларның максаты – җәза бирү түгел, ә коллективтагы атмосфераны ачыклау.

– Бала үз фикерләрен дә, коллектив дусрак булсын өчен тәкъдимнәрен дә яза ала, – ди белгеч.

Ата-аналар өчен: иң мөһиме – балалар белән сөйләшү һәм яхшылыкка һәм толерантлыкка өйрәтү.

– Баланы балачактан ук хөрмәт итәргә өйрәтегез. Тормыш һәм мультфильмнардагы хәлләр турында фикер алышыгыз. Актив тыңларга өйрәнегез, – дип киңәш итә психолог.

Корбан бала өчен иң мөһиме – ярдәм сораудан курыкмау.

– Ярдәм сорарга курыкмау җитлеккәнлек билгесе, – ди Анна Зарипова. Шаһитлар өчен: сүзсез күзәтү дә агрессорны хуплау дигән сүз. Әгәр якларга куркасыз икән, олыларга хәбәр итәргә мөмкин.

Кайвакыт яшүсмергә мәктәп психологына шәхсән мөрәҗәгать итү уңайсыз, шуңа күрә Татарстанда яшүсмерләргә психолог консультациясен онлайн, видеоэлемтә яки чат аша алырга мөмкинлек бирә торган дистанцион аноним психологик сервислар бар. Социаль челтәрләрдә җирле психологик хезмәтләр һәм үзәкләр тарафыннан булдырылган махсуслаштырылган төркемнәр бар, анда яшүсмерләр аноним рәвештә проблемалар белән уртаклаша һәм оператив ярдәм ала ала. Республиканың күп кенә уку йортлары үзләренең цифрлы мәйданчыкларын һәм онлайнсервисларын гамәлгә кертәләр, анда аноним рәвештә мәктәп психологына яки башка белгечкә ярдәм сорап мөрәҗәгать итәргә мөмкин.

– Яшүсмерләр онлайн ярдәм сорап мөрәҗәгать иткәндә үзләрен ышанычлырак хис итә, чөнки аралашу аноним рәвештә һәм тирәюньдәгеләрнең артык игътибарыннан башка бара, – дип аңлата Анна Зарипова. – Смартфон яки компьютер аша аралашу заманча яшүсмерләргә гадәти һәм уңайлы, өйдән чыкмыйча гына тиз арада киңәш һәм ярдәм алырга мөмкинлек бирә. Күпчелек сервислар тәүлек буе эшли (мәсәлән, ТР “Ышаныч телефоны” – 8-800-30-113- 00), авыр хәлдә оператив ярдәм алырга мөмкинлек бирә.

Анна Альбертовна ясаган төп нәтиҗә: буллинг – ул мохит проблемасы, аны бары тик бергәләп кенә җиңеп була. Укытучыларның игътибары, ата-аналарның ышанычы һәм балаларның читтә калмаска әзер булуы – менә нәрсә мәктәптә чын “гаилә” атмосферасын тудыра, анда һәр балага куркынычсыз һәм уңайлы.