Питрәчтән бер гаиләнең дүрт буыны – Яңа ел могҗизалары турында

Мандарин һәм нарат исе, курантлар сугуы, сәгатьләр суккан вакытта пышылдап кына теләнгән теләк... Һәр гаиләдә бу мизгелләр Яңа ел традицияләренең кабатланмас бизәкләренә әверелә. Нәрсә үзгәрешсез кала, вакытлар узу белән нәрсә үзгәрә? Без Питрәчтә яшәүче, Яңа елны инде дүрт буын бергә каршы алучы гаиләдә кунакта булдык. 60 нчы елларда өйдә тыйнак кына үткәрелгән бәйрәмнең XXI гасырда ничек уңайлы кунакханәләр һәм Казанда боз ареналарында үткәрелә башлавы турында, шул ук вакытта иң мөһимен – могҗиза көтү һәм гаилә бердәмлеге хисен ничек саклап калуын белдек.

Нина Щетинина (76 яшь)

1949 елда туган Нина Ивановна өчен балачактагы Яңа ел – ул яңа күлмәк алып, аны кичкә кадәр күз карасыдай саклау.

– Дус кызларым белән балмаскарадка йөрдек. Клуб салкын иде, җылытылмый, хәзерге хастаханә урынындагы иске баракта иде ул. Ләкин бу безне туктатмады! Кәефебез бәйрәмчә иде, – дип елмаеп искә ала ул.

Зал уртасында чыршы тора, идәне агачтан, шыгырдый. Гармунчы уйный, ә кызлар, салкын булуга карамастан, күлмәкләрдән һәм капрон оеклардан вальс әйләнәләр иде. Өйгә кайткач, салкыннан кызарган тезләрне уа идек. 60 нчы елларда радиолалар барлыкка килде, пластинкалар куя башладылар. Кыш Бабай белән Кар кызы мәктәптәге бәйрәмгә килә иде, фатирлар буйлап аерым йөрмәделәр.

Питрәч бала-чагасы өчен көндезге төп күңел ачу чарасы – тау шуу иде.

– Өйгә кайтканда – пальтолар бозланып ката иде, почмакка куя идек!

Бәйрәм өстәле гади генә иде: әнинең пирогы, винегрет, прәннекләр. Ләкин бәйрәм шатлыгын тою өчен бу гади ризыклар да җитә иде. Бәйрәм көннәрендә балалар белән бергә туганнарга кунакка бару гадәткә кергән иде. Пилмән, өчпочмак, татлы ризыклар белән сыйлыйлар иде.

Яңа мәдәният йорты төзелгәч, бәйрәм шунда үткәрелә башлады. Телевизорлар чыккач – кешеләр диваннарда утырып программалар карауга күбрәк вакыт бирә башлады.

– Безгә “Ирония судьбы”, “Я шагаю по Москве” фильмнары ошый иде, – дип искә ала Нина Ивановна. – Хәзер ниндидер хәрби фильмнар (боевиклар) карыйлар. Ләкин бу безнең өчен түгел.

Светлана Балабанова (кызы, 54 яшь)

Светлананың балачагы 70–80 нче елларга туры килә. Ул вакытта тере чыршы урынына – идәнне чүпләмәс өчен – ясалма чыршылар куя башлыйлар. Уенчыклар бик матур, кагылуга чыңлап тора торган пыяладан, аларны күз карасы кебек саклыйлар. Ул елларда Яңа елда кибетләрдә бәйрәм алдыннан гына күренгән мандарин исе бәйрәм атмосферасы тудыра. Ә бәйрәмнең төп йоласы — гаилә белән пилмән бөгү иде.

— Пилмәннең формасы һәр гаиләнең үзенеке иде! Без түгәрәк итеп түгел, озынча итеп ясый идек. Миңа башка формадагы пилмәннәр тәмсез кебек тоела, – дип сөйли Светлана.

Өстәлдә легендар “селедка под шубой” салаты пәйда була, аны Светлана беренче тапкыр сыйныфташ кызында кунакта ашап карый.

– Мин өйгә кайттым да: “Әни, мин шундый тәмле салат ашадым!” – дидем. Шул вакыттан бирле “шуба” – Яңа ел өстәленең патшабикәсе. Мин аны иртәнге ашка да, төшке ашка да, кичке ашка да ашый алам.

Тылсымлы бүләк профсоюз биргән үтә күренмәле нык пакетлар иде. Андагы Астрахань чикләвекләре һәм карамельләр арасыннан гади кибетләрдә күренмәгән дефицит кәнфитләрне табып була иде. Киемгә артык табыну булмаса да, Яңа елга яңа кием кию мәҗбүри кебек була. Әгәр әнисе өлгермәсә, Светлана юбканы үзе теккән.

Соңрак, Светлана Михайловна үзе хуҗабикә булгач, традицион пилмән һәм койка янына тавык ите, җиләк-җимеш өстәлә. Шулай ук ул берничә төрле катламнан торган зур тортлар пешергән: медовик, заварной, майлы кремлы.

— Гадәттә, курантлар сукканда тылсымга ышанасың, теләк телисең – барысы да исән-сау булсын, дөньялар тыныч булсын, муллык булсын, дип. Минемчә, һәркем шулай теләгәндер. Бик яхшы аңлый идек: күктән берни дә төшми, ничек эшләсәң – шулай яшисең.

Ә Кыш бабайга хатларны инде аның улы язган:

– Ул йоклый, ә без әкрен гына чыршы астына бүләк куя идек.

Елена Киселева (оныгы, 36 яшь)

Яшь әни Елена өчен Яңа ел – иң беренче чиратта, “тылсым һәм гаиләдәге җылы мөнәсәбәт”.

— Әтиебез еш кына командировкаларда була, нәкъ менә Яңа елда ул һәрвакыт өйдә. Барыбыз да янәшә, бергә: тау шуабыз, өстәл артында утырабыз, фильмнар карыйбыз.

Элек гаилә “Ирония судьбы”ны карау өчен телевизор каршына җыелса, хәзер бу “Гарри Поттер” галәме буенча киномарафон булырга мөмкин — балаларга ошый. Бәйрәм географиясе Казанга кадәр киңәйде: боз шәһәрчекләре, таулар, ә быел — бозда “Щелкунчик” балеты. Мохит үзгәрсә дә, төп нигез шул ук кала: курантлар сукканда якыннарыңа саулык теләү (“ул чынга аша”) һәм өстәлдәге мәҗбүри “шуба” салаты – хәзер инде үз балалары өчен. Аның янына хуҗабикә бәрәңге пюресы белән тавык ите әзерли.

Мирослава (оныкчыгы, 10 яшь) Ун яшьлек Мирослава өчен Яңа ел – ул гирляндалар балкышы, бүләкләр көтү һәм озын кышкы каникуллар. Ул инде чын хуҗабикә: әнисенә ашарга пешерергә, өстәл әзерләргә ярдәм итә, аеруча тарталеткалар ясарга ярата. Ә иң истә калган мизгелләр – таудан шуганда егылып төшү кебек күңелле вакыйгалар һәм кара төнгә ямь бирүче якты фейерверклар.

Бәйрәм күренешләре үзгәреп торды: салкын клуб урынына кунак бүлмәсе, гармун урынына – телевизор, ә аннары мультфильмнар карый торган планшет килә. Зур шәһәрдә яңа ризыклар һәм яңа күңел ачулар барлыкка килә. Әмма бу гаиләдә, Яңа елның төп тылсымы бер тамчы су кебек чагыла.

Үзгәрешсез калган:

– Бәйрәмнең асылы: гаилә бердәмлеге.

– Кулинария коды: махсус озынча пилмәннәр һәм гаилә рецепты булган “шуба” салаты.

– Могҗиза ритуалы: курантлар сукканда якыннарыңның сәламәтлеге һәм иминлеге турында теләкләр теләү.

– Балачак шатлыгы: тау шуудан алып лазер тамашаларына кадәр.

Бу гаилә тарихы күрсәткәнчә, Питрәч районындагы Яңа ел – ул мул өстәл яки кыйммәтле бүләкләр генә түгел. Бу – барлык үзгәрешләргә карамастан, Нина әбине, аның кызы Светлананы, оныгы Еленаны һәм оныкчыгы Мирославаны нык итеп бәйләүче җеп. Яңа ел төнендә өйләрдә утлар кабынганда, ә балалар теләкләр теләгәндә, бу җеп киләчәккә тапшырылачак һәм без ел саен көткән кабатланмас тылсымны тудырачак.