Белгеч карамагында 13 600 гектарга якын урман бар.
Россиядә урман хезмәткәрләре көне ел саен сентябрьнең өченче якшәмбесендә билгеләп үтелә. Бу көн илнең яшел байлыкларын саклаучыларга: урманчыларга, егерьләргә, питомник һәм тыюлыкларда эшләүчеләргә багышлана.
Агачлар җыелмасыннан күбрәк
Нәрсә ул урман, дигән сорауга Булат Хәбирович, бу катлаулы экосистема, аны белергә һәм яратырга кирәк, дип җавап бирә.
– Һәр урман культурасына, һәр токымга үз тәрбиясе кирәк, – дип аңлата урманчы.
Белгеч карамагында 13 600 гектарга якын урман бар. Уңайсыз җирләрне һәм чокырларны урман фондына күчерү эшләре тәмамлангач, аның мәйданы 14 мең гектардан артып китәчәк. Урманчыларның эше булган үсентеләрне саклау белән генә чикләнми. Урманчы хезмәтенең иң мөһим өлеше – яңадан торгызу.
– Төп бурыч – урманны саклап калу һәм киләсе буынга тапшыру. Без үзебездән соң киләчәк яшьләрнең бу эшне дәвам итү мөмкинлеге булсын өчен эшлибез, – ди Галимуллин.
Орлыктан алып биек агачларга кадәр: 100 еллык юл
Урман үстерү процессы беренче шытымнар барлыкка килгәнче үк башлана. Белгечләр күркәләрне җыялар, киптерәләр, орлыкларын чыгаралар һәм чәчү материалларын үз питомникларында үстерәләр. Питрәч участогының Күн авыл җирлегендә 4 гектар мәйданлы үз питомнигы бар. Ел саен биредә меңнәрчә нарат, чыршы һәм карагай үсентеләре үстерелә.
Туфракка утыртылган яшь урман даими игътибарга мохтаҗ. Беренче 5 ел – иң кискен чор. Яшь үсентеләрне яхшылап карау, утау, башка үсемлекләр күләгәсеннән саклау таләп ителә. Мәсәлән, чыршы ярым күләгә ярата, ә наратка яктылык кирәк. Аннары участок ябык урман мәйданы категориясенә күчерелә. Чын урман барлыкка килсен өчен якынча 100 ел кирәк.
– Урманчы бүген башкарган эшне киләсе буын гына күрәчәк һәм бәяләячәк, – ди Булат Хәбирович.
Урманның төп дошманнары: ут һәм кеше
Тотрыклы кебек тоелса да, урманга даими рәвештә куркыныч яный. Урманчы сүзләренә караганда, аңа ышанып тапшырылган территорияләрнең 40 процентын ылыслы токымнар алып тора, алар януга бирешүчән.
Янгыннан саклау – бу иң беренче башкарылырга тиешле мөһим эш. Профилактика эшләре алып барыла: язын һәм көзен минераллаштырылган полосалар булдыру, территориядә атна саен алты инспектор патрульлек итә. Әгәр дә урман янәшәсендәге авыл хуҗалыгы җирләрендә коры үлән янып, аны сүндермәсәң, ут урман фондына күчәргә мөмкин.
Икенче төп бурыч – законсыз кисүләргә каршы көрәш, агачтан законлы файдалануны контрольдә тоту. Шулай ук үсентеләрнең торышын мониторинглау да мөһим: урманчылар, корткычлар һәм авырулар таралуны булдырмыйча, агачларның сәламәтлеген күзәтәләр. Урманчылык эшчәнлеге агарту эшен дә үз эченә ала. Урманчылык белгечләре авыл җирлекләрендә яшәүчеләр белән очрашулар үткәрә, урманнарда янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләрен һәм аларны бозган өчен җаваплылык чараларын аңлата.
Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, урманчылар башка структуралар: аучылык белгечләре (хайваннар дөньясын саклау белән шөгыльләнүчеләр) һәм экологлар (кызыл китапка кертелгән үсемлекләрне контрольдә тотучылар) белән тыгыз хезмәттәшлек итә.
Командага зур җаваплылык йөкләнгән
Питрәч участок урман хуҗалыгының штаты зур түгел – барлыгы 12 кеше. Монда урманчылар, питомникта һәм культураларны карау белән шөгыльләнүче урман хуҗалыгы хезмәткәрләре һәм урманны саклау буенча алты инспектор керә.
– Бездә читтән эшчеләр яллау мөмкинлеге юк. Барлык дәүләт йөкләмәләрен дә үз көчебез белән башкарабыз, – дип сөйли Галимуллин.
Штатта эшчеләр аз булуга карамастан, команда эш күләмнәрен хезмәткәрләрнең профессиональлеге һәм фидакарьлеге ярдәмендә башкара. Республика һәм район җитәкчелеге урманчыларның хезмәтен югары бәяли: белгечләр эшләрен тиешле дәрәҗәдә башкарган өчен грамоталар, премияләр алалар.
Вакыт сынавы
Булат Галимуллинның һөнәргә юлы мәктәптә үк башлана. Урманчы булу идеясе аңа тугызынчы класста килә. Мәктәптән соң ул Казан аграр университетының урман факультетын тәмамлый, аннары экология буенча магистр дәрәҗәсен ала. Урман хуҗалыгында гомуми эш стажы инде 14 ел. Сахалинда армиядә хезмәт итү белән бәйле тәнәфес була, ләкин туган ягына һәм һөнәренә булган мәхәббәте аны кире кайтара.
Гаиләсе йорт башлыгының эшен хуплый, әлегә балалар кечкенә булса да.
– Мондый катлаулы эштә ират өчен хатынның аңлавы иң мөһиме, – ди урманчы.
Урман хезмәткәре көне уңаеннан Булат Галимуллин үзенең коллегаларына һәм тармак ветераннарына мөрәҗәгать итте:
“Үз коллективымны һәм үзләрен урман хуҗалыгына багышлаган хөрмәтле урман тармагы ветераннарын чын күңелдән котлыйм. Аларга ныклы сәламәтлек, гаилә иминлеге, уңышлар телим. Урманнарыбыз хакына куйган хезмәтләре аларга якыннарының мәхәббәте, дуслык һәм муллык булып әйләнеп кайтсын”.