Аның карьерасы велоспортта башлана
Илгизәр Әшрәф улының туган җире – Үзбәкстан, ул анда күпмилләтле совет халкы арасында үскән, югары дәрәҗәдәге тренер булган һәм соңрак милләтара бүленешнең рәхимсезлегенә юлыккан. Бүген, Питрәч авылында 18 ел яшәгәннән соң, бу 63 яшьлек белгеч балаларны өйрәтеп кенә калмый – ул мәдәниятләр арасында күперләр төзи, кешелек мөнәсәбәтләренең кыйммәте теләсә нинди сәяси чикләрдән югарырак булуын исбатлый.
Совет мультимәдәни Ташкенты
Илгизәр 1963 елда туа. Аның әтисе җирле татар ир-аты, ә әнисе җир тетрәү аркасында җимерелгән Ташкентны торгызырга килгән штукатур татар хатыны. Аның балачагы СССР өчен типик була: руслар, үзбәкләр, кореялеләр, немецлар һәм татарлар бергә уйнап үскән ишегаллары; барысы да бергә рус телендә укыган мәктәпләр.
– Үзбәкстан – Бөек мәдәният иле, борынгы Бохара, Сәмәрканд, Андиҗан шәһәрләре шуны раслый, – дип искә ала Илгизәр Әшрәфович. – Һәм әлбәттә, Ташкент. Халык бик күп иде, метро эшләде. Без бердәм организм буларак яшәдек. Аның карьерасы велоспортта башлана, ул инде спорт мастерына кандидат исемен ала, институтка тренерлыкка укырга керә. Армия хезмәте вакытында Әфганстанда интернациональ бурычын үти, анда ул, ут эченнән яраланган иптәшләрен коткарып, батырлык күрсәтә.
Илгизәр Гыйләҗев кайтканда велоспорт сүлпәнәйгән була – бу бик кыйммәтле спорт төре, шуңа күрә институтта укуын дәвам итү өчен баскетболны сайлый. Ташкентта ул Совет баскетболы легендалары белән иңгә-иң куеп эшли, шуларның берсе аның туган апасы – СССРның атказанган спорт мастеры, ике тапкыр дөнья чемпионы, ике тапкыр олимпия чемпионы Равилә Прокопенко. Бу аны күп нәрсәгә өйрәтә.
Ләкин Союзның таркалуы барысын да үзгәртә. Милләтчелек көнкүрешкә үтеп керә башлый. Әгәр элек рус теле универсаль аралашу чарасы булса, хәзер дәүләт телен белү яшәеш өчен төп шарт булып тора. Илгизәр, бары тик рус телен генә яхшы белгән татар буларак, ачыктаначык дошманлыкка очрый.
Катнаш гаиләләрдәге балаларга мөнәсәбәт үзгәрә. Рус мәктәпләре һәм балалар бакчалары ябыла, калганнары тулы була. Европа халкы республикадан массакүләм рәвештә китә. Гаиләсенең киләчәге куркыныч астында икәнен аңлап, Илгизәр Гыйләҗев борынгы бабаларының тарихи ватанына – Татарстанга кайтырга карар кыла.
Кайту...
2007 елда Гыйләҗевлар гаиләсе Питрәч районына күчеп килә. Ияләшү җиңел булмый: Ташкенттагы фатирны арзанга сату, туганнарының фатирында вакытлыча яшәп тору, ипотека. Әмма Илгизәр биредә постсовет Үзбәкстанында булмаган тынычлыкны таба.
Монда аңа акценты аркасында беркем дә бармак белән төртеп күрсәтми. Монда профессионализмны бәялиләр. Күченгәннән соң бер ел узгач, аның кызы, баскетбол белән шөгыльләнеп, Татарстан беренчелегендә өченче урынны ала. Ә Илгизәр Әшрәфович үзе тренерлык эшчәнлеген авыл җирендә нульдән яңадан башлап җибәрә.
– Питрәч – зур булмаган авыл, ике генә мәктәбе бар. Әлмәт яки Казан кебек үзәкләр белән көндәшлек итү авыр. Әмма безнең район үзенең баскетболы белән билгеле. Безне көндәшләр хөрмәт итә һәм курка. Чөнки алар Питрәч командасы килгән икән – көрәштән котылып булмаячагын яхшы беләләр, – ди тренер.
2025 елның язында Илгизәр Гыйләҗев, Ленар Гайсаров һәм Владимир Тарасов җитәкчелегендәге район җыелма командасы 18 яшькә кадәрге яшүсмерләр арасында “Б” төркемендә Татарстан чемпионы булды.
Илгизәр Гыйләҗевның тренерлык стажы 40 елдан артык. Шушы еллар эчендә ул йөзләрчә бала тәрбияләп үстергән, аларның кайберләре инде үзләре атаана булган. Аның күнегүләргә якын килүе кырыс дисциплинаны аталарча җылылык белән берләштерә. Ул балаларны туп алып бару яки прессинг алып бару техникасына гына түгел, ә һөҗүмне ничек тотарга кирәклегенә дә өйрәтә.
Күптән түгел булган очрак команда өчен сынау булган. 2011 елда туган малайлар арасында Татарстан Республикасы беренчелегендә Гыйләҗев командасы лидердан бары бер очкога гына калыша. Сәбәбе төп уенчыларның җәрәхәтләнүе һәм лидерларның берсен уен кагыйдәләрен бозган өчен уеннан чыгару була. Ләкин җиңелү команданы призерлар чигеннән алып ташлый, аның белән күптән болай булганы булмый.
– Үкенечле җиңелү. Безнең 7 очко бар иде, ә алмашка чыгарга уенчылар булмау аркасында оттырдык. Әмма тормыш дәвам итә. Башка тренерлар миңа: “Һәрвакытта да җиңеп булмый, кайчакта җиңелергә дә туры килә”, – диләр. Бу минем өчен дә, балалар өчен дә сабак булды, – дип уртаклаша кичерешләре белән остаз.
Әлбәттә, спорт кубоклар һәм медальләр белән генә бәяләнми.
– Спорт үзеннән-үзе – характер үсеше белән кыйммәтле. Иң мөһиме, балалар, милләтләренә һәм социаль статусларына карамастан, командада эшләргә, берберсенә ярдәм итәргә өйрәнәләр, – дип ассызыклый Илгизәр Әшрәфович.
Гаиләсе ныклы терәк
Тренерның шәхси тормышы аның спорт фәлсәфәсе белән тыгыз бәйләнгән. Аның хатыны Әлфия дә элек спортчы булган, хәзер гаилә белән шөгыльләнә. Кызы Рената Казанда яши, Ташкент егетендә кияүдә. “Язмыштан кача алмыйсың”, диләр бит. Армиядә хезмәт иткән һәм, сүз уңаеннан, баскетбол буенча Кораллы Көчләр чемпионатының көмеш призеры булган улы Илдус бүген махсус хәрби операция зонасында.
– Ул СВОга үз теләге белән, контракт буенча китте. Ике ел инде анда. Аның сөйләве буенча, анда Әфган сугышына караганда бөтенләй башка сугыш баруын аңлыйм. Хәзер сугыш югалтулар алып килә, нигездә дроннардан җәрәхәтләр алалар. Син дошманны йөзгә-йөз күрмисең, барысы да дистанцион рәвештә бара, – ди әти кеше борчылып һәм зур горурлык белән.