Ул 1943 елның 20 маенда Питрәч районы Күн авылында дөньяга килә
Татарстанның халык артисты Айдар Хафизовның туган җиргә мәхәббәте, гаилә кыйммәтләре турында аның тормыш иптәше Фәридә Хафизова сөйләде.
Сүз уңаеннан, Айдар абый Хафизов үзе “тормыш иптәше” дигән сүзне бер дә яратмаган, Һәрвакыт: “Бу минем хатын,” - дип таныштыра торган булган. “Иптәшләр – ул, мәсәлән, бергә балыкка баручылар”, - дип тә өстәгән.
Сәхнәдән яңгыраган кайбер тавышлар күңелдә җыр булып саклана, гомерлеккә хәтергә уела. Питрәч районы халкы өчен шундый үзенчәлекле тавышларның берсе — Татарстанның халык артисты, Россиянең атказанган артисты Айдар Хафизовныкы. Аны татарлар яшәгән бөтен төбәкләрдә яраттылар, хөрмәт иттеләр. Әмма нинди генә дәрәҗәләргә ирешсә дә, нинди генә сәхнәләрдә чыгыш ясаса да, аның күңелендә һәрчак туган авылы Күнгә дә урын булган.
Тормыш иптәше Фәридә Хафизова белән алар кулга-кул тотынышып 53 ел гомер иткәннәр, шатлыкларны да, сынауларны да бергә кичергәннәр.
Айдар Хафизов 1943 елның 20 маенда Питрәч районы Күн авылында дөньяга килә. Садретдин белән Зөлкагъдә гаиләсендә ул сигезенче, төпчек бала була. Әти-әнисе тормышның ачысын-төчесен күп татыган, хезмәт белән чыныккан кешеләр. Гаиләдә балаларны кечкенәдән эш сөяргә, өлкәннәрне хөрмәт итәргә, бер-береңә ярдәмләшеп яшәргә өйрәтәләр.
Айдарның әтисе Садретдин Хафизов Беренче бөтендөнья һәм Гражданнар сугышларында катнаша. Ул, нигездә, гади авыл егетләреннән оештырылган Татар бригадасында хезмәт итә. Хәрби тәҗрибәсе һәм шәхси сыйфатлары аны яшь командир, соңрак генерал булып танылган Якуб Чанышев белән якынайта.
Еллар узгач, Айдар Хафизов әтисенә онытылмас бүләк ясый: аның белән Якуб Чанышевны очраштыра. Бер чорда сугыш юлларын бергә узган ике карт солдат төн буе сөйләшеп чыга. Татар бригадасын, Гражданнар сугышын, яу кырында калган иптәшләрен, яшьлек елларын искә алалар.
Бу очрашу — улының әтисенә булган ихтирамын һәм рәхмәтен белдерүнең үзенчәлекле бер ысулы була. Әйтерсең, ул әтисенә яшьлек елларына, йөрәгендә сакланган истәлекләргә кабат әйләнеп кайту мөмкинлеге бүләк итә.
Айдарның әнисе Зөлкагъдә җырга-моңга оста, бик сәләтле һәм укымышлы хатын-кыз була. Кечкенә улы дөньяга килгәндә аңа 42 яшь була. Ул озын гомер кичерә — 104 яшенә кадәр яши. Гаиләдә балаларны хезмәт сөяргә, булганның кадерен белергә, авырлыклар алдында югалып калмаска өйрәтәләр.
«Бу нәселгә хезмәт сөючәнлек, тырышлык хас», — дип искә ала Фәридә Хафизова.
«Мин аңа ышандым»
Айдар белән Фәридәнең мәхәббәт тарихы театр училищесында башлана. Ул вакытта Фәридәгә нибары 16 яшь була. Марсель Сәлимҗанов курсында укыган сәләтле кызны концертларга чакыра башлыйлар. Ул шигырьләр сөйли, алып баручы буларак чыгыш ясый.
Шундый концертларның берсендә иҗат төркеменә яңа баянчы килеп кушыла. Ул — Айдар Хафизов була.
Беренче чыгышлар Питрәч районы Күн һәм Шәле авылларына туры килә. Бер концерт алдыннан җырчылар тавышларын көйли, һәркем үз текстын кабатлаганда, Фәридә дә шигырь текстын күңелдән исенә төшереп тора. Ә Айдар, әкрен генә баянда уйнап, аны күзәтә.
Бераздан ул кыз янына килеп, укытучыларча җитди тавыш белән, аның сулышны дөрес алмаганы турында әйтә. Тавышның иркен һәм яңгыравыклы булуы өчен дөрес итеп сулыш алырга кирәклеген аңлата, кулын диафрагмага куеп, моны ничек эшләргә икәнен күрсәтә үк башлый.
«Мин аңа ышандым, — дип елмаеп искә ала Фәридә. — Ул бит миннән өлкәнрәк, тәҗрибәлерәк иде. Ә аннары барысы да көлә башлады. Шунда гына аңладым: ул мине шулай итеп кочакларга теләгән икән».
Менә шулай, шаярудан, игътибардан башлана аларның 53 елга сузылган мәхәббәт тарихы.
Беренче курсны тәмамлагач, училищега күчмә театр режиссёры Равил Тумашев килә. Студент кызларны күзәтеп чыкканнан соң, ул Фәридәне үзләре белән җәйге гастрольләргә чакыра. Театр тормышы, яңа очрашулар, сәхнә мәшәкатьләре арасында Айдар белән Фәридәнең мөнәсәбәтләре дә дәвам итә. Шуннан соң алар инде аерылмый.
Туган авылы — күңелгә якын урын
Айдар Хафизов өчен Күн аның тамырлары, балачагы, күңеленә иң якын булган кадерле дөньясы була. Кайда гына йөрсә дә, нинди генә мәшәкатьләр белән яшәсә дә, ул туган нигезенә кайтырга ашкына.
«Ул туган йорт безнең дачага әйләнде, — дип сөйли Фәридә. — Ул авылын, аның кешеләрен, Мишәне, балык тотуны бик яратты. Нинди генә эшкә тотынса да, аны ахырына кадәр җиткермичә туктамый иде».
Айдарның туган җиргә мәхәббәте матур хатирәләр белән генә чикләнми. Ул авылдашларының тормышы белән кызыксына, райондашларына ярдәм итәргә тырыша, Питрәч якташлар җәмгыятен җитәкли. Туган төбәгенең үсеше, кешеләрнең хәле аның өчен һәрчак мөһим була.
Аның күңеленә якын булган шөгыльләре дә аз булмый. Шуларның берсе — умартачылык. Бу эшкә ул очраклы мавыгу итеп кенә карамый, ә зур кызыксыну һәм җаваплылык белән тотына. Башта умартачылыкның барлык нечкәлекләрен җентекләп өйрәнә, бал кортларын карау серләренә төшенә. Тырышлыгы бушка китми: вакыт узу белән аның умарталыгында алынган бал төрле бәйгеләрдә җиңүләр яулый. Бу аның өчен хезмәтенең югары бәяләнүе, яраткан шөгыленә салган тырышлыгының нәтиҗәсе була.
Әлеге мавыгуның тамырлары балачактан килә. Айдар кечкенәдән үк өйдә бал булуны муллык билгесе дип саный. Аның күңелендә бу ышану гомер буе саклана. Шуңа күрә умартачылык аның өчен бал җитештерү генә түгел, ә авыл тормышына, хезмәткә, буыннан-буынга килгән гореф-гадәтләргә хөрмәт күрсәтү дә була.
Еллар белән сыналган мәхәббәт
Фәридә сүзләренә караганда, икесе дә тулы гаиләдә үсеп, ата-ана тәрбиясен, гаилә җылысын, өлкәннәрнең тормыш тәҗрибәсен күңелләренә сеңдереп үскәннәр.
Өйләнешкән вакытта Айдар тормышның шатлыкларын да, авырлыкларын да шактый татыган, күп нәрсәгә үз карашы булган ир-егет була. Ә Фәридә әле бик яшь була. Шулай да тормышның кискен борылышларында югалып калмый, ирен аңларга, аңа терәк булырга, гаилә учагын сакларга өйрәнә.
Аларның уртак тормышы зур вакыйгалардан гына түгел, ә көндәлек тормышның гади, әмма кадерле мизгелләреннән дә тора. Туган авылга кайту, дуслар белән очрашу, бергә үткәрелгән вакыт, өй мәшәкатьләре, уртак шатлыклар…
Хәтердә яшәсен өчен
Бүген Айдар Хафизовның үзе арабызда юк, әмма аның җырлары, сәхнәдә башкарган рольләре, игелекле гамәлләре һәм аны белгән кешеләрнең якты хатирәләре калды. Күн авылындагы туган нигезе, яраткан Мишәсе, гомеренең бер өлешенә әверелгән умарталыгы һәм Фәридә күңелендә сакланган кадерле истәлекләре калды.
Ул Татарстан һәм Россия сәхнәләрендә алкышларга күмелгән зур артист кына түгел иде.
Әлеге язма — «Синең эзләреңне саклаган» дип аталган туган якны өйрәнү проектының бер өлеше. Без Питрәч районы тарихына үз исемнәрен язып калдырган кешеләр турында сөйлибез. Алар арасында артистлар да, хезмәт алдынгылары да, җитәкчеләр дә, гади авыл кешеләре дә бар. Һәркайсының үз язмышы, үз хезмәте, үз тарихы.
Без үткәннәрне барлауны, истәлекләрне туплауны дәвам итәбез. Проектыбызның яңа язмаларын газетабыз битләрендә һәм социаль челтәрләрдә күзәтеп барыгыз.