Яраткан эш – үзе бәхет
21 майда Тәслимә Илдус кызына 65 яшь тулды. Ә 27 майда ул Бөтенроссия китапханәләр көне уңаеннан котлаулар кабул итте. Быел аның мөһим һөнәри датасы – 45 еллык юбилей хезмәт стажы.
Аның әнисе Нәсимә Абдрахман кызы 1940 елда Татар Тау Иле авылында туган. Унынчы сыйныфны тәмамлагач, грамоталы, аралашучан кызны Салкын Чишмә авыл клубына мөдир итеп, бер уңайдан китапханә эшен алып барырга чакыралар.
Бу авылда ул тормыш эшен таба, гаилә кора. Соңрак яңа клуб ачалар – анда Минтимер Шәймиев та катнаша, ул учреждениегә музыка үзәге бүләк иткән. Нәсимә Сәйфуллинаны совет кешеләренең көнкүреше белән танышучы чит ил кунаклары фотога төшергән. Сурәтне, вәгъдә иткәнчә, почта аша җибәргәннәр. Ул әле дә аның балаларында саклана. Бу һәм башка бик күп фотосурәтләрне альбомга улы Илшат урнаштырган. Ул “Ак Барс Питрәч”тә баш энергетик булып эшли. Кече кызы Гөлшат “Прогресс” лицеенда татар теле һәм әдәбияты укыта. Аларның әнисе – “Мәдәнияттәге казанышлары өчен” күкрәк билгесе иясе. Кызы Тәслимә дә шундый ук билгегә ия.
1958-1959 еллар. Нәсимә Сәйфуллина.
Нәсимә Абдрахмановна, үзе дә белмичә, үзенә дәвамчы үстергән. Кечкенә Тәслимә әнисе янына клубка кереп йөргән, клуб Сәйфуллиннар йорты янында гына урнашкан була (ул хәзер дә шул урында). Кыз китап сайларга килгән балаларны күзәтә – мондый атмосфера аны чын-чынлап сихерли. Укый белмәсә дә, ул журнал һәм китаплардагы рәсемнәрне карый, ә мәктәпкә баргач, укырга өйрәнә.
– Минем беренче һәм иң яраткан татар әкиятем Габдулла Тукайның “Су анасы” булды, – дип искә ала Тәслимә Илдус кызы. – Аннары мин үз телемдә башка әсәрләрне сайлап кына укый идем.
Татар әдәбиятына мәхәббәт әлегә кадәр сүнми. Вакытлы матбугаттан ул “Огонек”, “Сөембикә”, “Казан утлары”н хәтерли, китаплардан – Сергей Залыгинның “После бури” һәм Анатолий Ивановның “Тени исчезают в полдень” әсәрен.
Мәктәптән соң ул Казан мәдәният институтына укырга керә, анда әнисе белән бара. Нәсимә Абдрахмановна кызын ерак җибәрергә теләми, нәкъ менә шул вакытта Ленино-Кокушкинода китапханәче ярдәмчесе урыны бушый. Тәслимә шул урынга эшкә чыга, читтән торып укый. Ул диплом алгач төп китапханәче лаеклы ялга китә. Яшь белгеч Тәслимә Сәйфуллинаны мөдир итеп куялар. Шулай итеп ул үз урынында эшли башлый. Бүген аның ярдәмчесе Гөлсинә Шиһапова.
– Кешеләр һәрвакыт китап укый, – ди китапханәче. – Күпләр китапны кулларында тотарга ярата, шуңа күрә электрон версияләргә күчмиләр. Мин авылның бөтен кешеләрен беләм: кем нәрсә белән кызыксына, кемгә нинди китап ошый... Үзләренә шәхсән шалтыратам, тәкъдим итәм. Китапханә укучылардан бушап тормады. Элек басмалар җитми иде, хәзер алар күпкә күбрәк. Ул чагында барысы да счетта саный иде, хәзер – компьютерларда. Әмма тулаем алганда ниндидер глобаль үзгәрешләрне мин сизмим.
1980 еллар. Тәслимә Сәйфуллинаның күчмә китапханәсе – ул вакытта басмаларны укучыларга өйгә илтеп бирә торган була. Бу традиция бүген дә яши: әдәбият әсәрләре Салкын Чишмә, Черемыш, Бутырка авылларына китерелә. / Фото язма героеның шәхси архивыннан
Ул китаплар бирү һәм кабул итү белән генә чикләнми, ә авылда мәдәни тормыш булдырырга да тырыша. Тәслимә Илдус кызы язучылар белән очрашулар оештыра. Шуның аркасында укучылар авторлар белән шәхсән күрешә, аралаша, автографлар ала ала. Күпсанлы кунаклар арасында – Ринат Мөхәммәдиев, Камил Кәримов, Равилә Шәйдуллина, Гүзәл Галләмова, Гөлсинә Галимуллина. Алар үзләренең иҗаты һәм тормышы турында сөйлиләр. Кыенлыклар да була, ләкин аларны һәрчак җиңеп чыгарга була.
– Гүзәл Галләмова 20 ел клубта эшләде, аннары авырып, ишетү сәләтен югалтты, – дип сөйли Тәслимә Илдус кызы. – Әмма очрашу булды. Аралашуыбыз болай: ул кәгазьгә яки телефонга яза иде, ә без укый идек. Гаҗәп, ләкин барысы да бер-берсен аңлыйлар иде. Мондый чараларга мин нәкъ менә әлеге авторларның китапларын безнең китапханәдән алучыларны чакырам.
Ул үзе язучылар белән элемтәгә керә һәм әгәр алар килә алмасалар, укучыларга китаплар җибәрүләрен сорый.
Ленино-Кокушкино китапханәсендә 2274 укучы теркәлгән. Фондта – 15 меңгә якын китап. 2025 елда 414 яңа китап кайта, хәйриячеләр дә бүләк итә. Көн саен китапханәгә 30га якын кеше йөри.
Кагыйдәләр гади: китапны 10 көнгә бирәләр. Кеше өлгермәсә, Тәслимә Илдус кызы аны үзендә калдырырга, тыныч кына укып чыгарга рөхсәт итә.
– Әлбәттә, озак тоткарламауларын сорыйм, бигрәк тә басмага ихтыяҗ булганда. Тәртип бозучылар юк, миндә һәрчак тәртип. Кайберәүләр төнлә укып чыга, иртән китерә, – ди мөдир.
Әгәр укучылар сораган әдәбият юк икән, ул киләсе елга заказ рәсмиләштерә яки иганәчеләргә мөрәҗәгать итә. Кайвакыт үз акчасына үзе сатып ала. Мондый чакта Тәслимә Илдус кызы үз алдына максат куя: кемдер сораган икән, димәк, китап булырга тиеш.
Моннан 20, 30, 40 ел элек чыккан басмаларга ул бик сак карый һәм халыкны да шуңа өйрәтә. Беркөнне Тәслимә Сәйфуллина, амбулаториягә барганда, чүп контейнеры яныннан уза, анда күңелсез күренешкә юлыга. Иске әкият китаплары салынган тартманы күреп ала. Яңа гына яңгыр явып үткән, кәгазь бозылган. Шунда ук ул гомуми чатка язып, кирәкмәгән иске китапларны ташламауларын, ә китапханәгә тапшыруларын сораган.
– Хәзер миңа барысы да алып киләләр, – ди ул. – Мин яхшыларын сайлыйм, сортларга аерам. Бөтенләй бозылганны макулатурага җибәрәм. Ә укырга мөмкин булган китаплар китапханә киштәләрен тулыландыра.
Алып килгән китапларны ул балалар белән бергә “Доктор Айболит” түгәрәгендә ремонтлый. Патриотик чаралар уза торган “Яшь сайлаучылар” түгәрәге дә бар. Тәслимә Илдус кызы үзе участок сайлау комиссиясен җитәкли. Шулай ук ул маскировка челтәрләре ясаучы волонтерларның өлкән буынын берләштергән.
