Питрәчнең «Балкыш» театры режиссеры Фәнил Мисалов – үз юлы турында

Март ахырында, яз тулы куәткә хакимлек иткән чакта, календарьда сәнгать белән шөгыльләнүчеләр өчен ике мөһим дата бар. 25 мартта ил Мәдәният хезмәткәрләре көнен, ә 27 мартта Халыкара театр көнен билгеләп үтә. Питрәч районында бу бәйрәмнәр үзенчәлекле. Монда, яңартылган мәдәният сараенда, иҗади импульс беркайчан да кимеми – монда сәхнәгә эш итеп кенә карамыйча, ә аны күңел халәтенә әйләндергән кешенең роле бик зур.

Фәнил Мисаловның зур мәдәнияткә юлы Питрәчтән еракта, Әлки районының Югары Әлки авылында башлана. Белем һәм иҗади мохит хөкем сөргән педагоглар гаиләсендә аның таланты бик иртә ачыклана: мәктәп спектакльләре, биюләр, вокал. Ләкин чын сайлау аңлы рәвештә ясала. Казан дәүләт мәдәният институтын “театральләштерелгән тамашалар һәм бәйрәмнәр режиссеры” белгечлеге буенча тәмамлагач, аның башкалада калу мөмкинлеге булган. Әмма күңеле башка якка тарта.

2017 елда ул “Царево” торак комплексына урнаша. Бетмәстөкәнмәс бөкеле һәм ыгы-зыгылы Казан аны кызыктырмый, шуңа күрә Фәнил Питрәчне сайлый. Шулай итеп, ул җирле мәдәният йорты бусагасын атлап керә. Башта методист, ә ярты елдан соң “Балкыш” халык театры режиссеры була. Шул вакыттан башлап спектакльләр, концертлар һәм бәйрәмнәр каруселе әйләнә башлый, ул инде ун елга якын тукталмый.

Район мәдәният сарае өчен театр нәрсә ул? Кем өчендер – буш вакыт. Фәнил Мисалов өчен – күбрәк мәгънәгә ия.

– Театр – ул кешеләрнең күңеленә яктылык китерә торган корал, – дип ышана режиссер. – Тамашачы безгә килгәч, күңеле белән ял итәргә тели. Кешеләрнең болай да көнкүреш проблемалары күп, без азга гына булса да аннан арындырып торырга тиешбез.

Нәкъ менә шуңа күрә “Балкыш” репертуарында музыкаль комедияләр өстенлек итә. Фәнил, тамашачы залдан рухланып, шат күңел белән китәргә тиеш, дип саный. Кешенең күңелен күтәрү генә түгел, шул ук вакытта тамаша мәгънәле дә булырга тиеш.

Халык театрының үзенчәлеге шунда, биредә актерлар – профессионаллар түгел. Аларның төп эше, гаиләләре, көнкүреше бар. Репетицияләргә вакыт табу кыен. Әмма Фәнил бу состав белән эшли белә. Ул кешеләрне катгый кануннарга яраклаштырмый, ә рольләрне актер характерына туры китереп сайлый.

– Үзеңне уйнау җиңелрәк, – ди режиссер. – Без рольне күңелебезгә, кешенең торышына карап сайлыйбыз.

Репетицияләрдә төрле бәхәсләр, арыганлык, каршылыклар була. Ләкин премьера көнендә пәрдә ачылгач, барлык аңлашылмаучылыклар онытыла.

– Мин аларга карыйм һәм күзләренең ничек янганын күрәм, – дип искә ала Фәнил. – Тамашачы сине аңлаганда, репликадан көлгәндә, актер тагын да ныграк яна башлый. Моңа репетицияләрдә ирешеп булмый, бу зал белән элемтәдә генә туа.

Режиссерның таланты һәм актерларның тугрылыгы үз җимешләрен бирә. Коллективның визит карточкасы 2021 елда “Идел-йорт” төбәкара конкурсында җиңү булды. Драматург Мансур Гыйләҗев пьесасы буенча куелган “Казан егетләре” спектакле театрга Гран-при һәм миллион сумлык грант алып килгән. Бу коллективка Камал театрының легендар сәхнәсендә чыгыш ясарга мөмкинлек бирде. Район халык театры өчен бу тормышка ашмаслык хыял.

Ирешелгәннәрдә генә тукталып калмыйча, 2024 елда “Балкыш” яңадан үз дәрәҗәсен раслады, “Кайнар токмач” спектакле белән икенче урынны алды. Һәр җиңү – ул грамота гына түгел, бу Питрәчтә чын сәнгать яшәвенә дәлил.

Халык күңел ачкан арада мәдәният хезмәткәрләре эшли. Җиңү көне, Авыл көне, Яңа ел бәйрәмнәре – һәр бәйрәм артында тырыш хезмәт тора. Фәнил, график нормалаштырылмаган, ди.

– Монда корыч нервлар кирәк, – ди ул. – Һәм, һичшиксез, гаиләнең ярдәме, хуплавы. Әгәр дә гаилә иртә таңнан караңгы төнгә кадәр эшләвемә аңлап карамаса, мин монда ун елга якын эшли алмас идем.

Бигрәк тә Җиңү көне кебек мәңгелек темалар белән авыр. Тарихны күчереп язып булмый, әмма бала тынычлыкның бәясен аңласын, ә олылар хәтерендә тотсын өчен һәрвакыт яңа чикләр табарга, таныш вакыйгаларны кеше язмышы призмасы аша күрсәтергә кирәк, режиссерның бурычы шундый.

Әлбәттә, берүзең генә бернишли алмыйсың, бигрәк тә мәдәният өлкәсендә. Фәнил Мисалов җитәкчелекнең ролен гаять зур дип билгеләп үтә. Мәдәният бүлеге җитәкчесе Ирина Николаевна Сәлахова – иҗади кеше, ул һәр хезмәткәрнең эшен күрә. Район хакимияте финанс ярдәме күрсәтә, декорацияләр белән булыша, шартлар тудыра.

– Район җитәкчелеге ярдәменнән башка берни дә барып чыкмас иде, – дип ассызыклый режиссер. – Алар белән фикер алышып эшләгәндә, проблемаларны хәл итәргә ярдәм иткәндә, эш көйле бара.

2026 елда, капиталь ремонттан соң, Питрәч Мәдәният сарае яңарды. Яңа яктылык һәм тавыш җиһазлары, уңайлы зал, заманча грим бүлмәләре – болар барысы да зур көч белән иҗат итәргә мөмкинлек бирә.

Хәзер “Балкыш” театры яңа премьералар көтеп яши. Планнар зур, яңартылган сәхнә яңа идеяләр таләп итә. Фәнил Мисалов, еллар узгач, элеккеге спектакльләргә яңа караш белән карау өчен кире кайтачагын да искәртә. Әмма әлегә вектор алга юнәлгән.

– Без, мәдәният хезмәткәрләре, матди уңыш артыннан кумыйбыз, – ди Фәнил. – Әгәр син мәдәнияттә акча өчен генә икән, син үзеңне тормышта таба алмаячаксың. Сәләт, сәнгатькә мәхәббәт булырга тиеш.

Һөнәри бәйрәмнәр алдыннан Фәнил Мисалов кебек кешеләргә, безгә яктылык, хис-кичерешләр һәм берике сәгатькә булса да тормыш ыгы-зыгысы турында онытырга һәм гүзәллектән хозурланырга мөмкинлек бирүчеләргә рәхмәт әйтәсе килә. Аларның эше бәйрәм вакытында күренми, ләкин нәкъ менә алар безнең тормышыбызны яктырак итә.