Питрәчтән агачны уеп төрле әйберләр ясаучы оста турында сөйлибез

Владимир Шошунов 1975 елның 30 июнендә туган. Аның кызыксынуы бишенче сыйныфта, совет телевидениесеннән рәссамнар турында тапшыру карагач башлана. Шул чакта малайның күңелендә нәрсәдер кабына. Җәен Украинадагы апасында кунакта булганда, ул бабасыннан стамескалар җыелмасы сатып алып бирүен сорый. Бу эш кораллары, сүз уңаеннан, әлегә кадәр исән, алар яхшы корычтан эшләнгән. Аның беренче эше – агач кисмәк капкачы була. Дөрес, туган апасы аны орышкан, ләкин яссы рельефлы уеп ясауда беренче тәҗрибә алынган.

1995 елда Владимир сәнгать юнәлеше белән төзелеш техникумын тәмамлый, агачтан уеп ясаучы белгечлеге ала. Аннары шәхси столярлык остаханәләрендә эшли, анда ул осталыгын камилләштерә, куна такталарыннан алып уеп ясалган мебельләргә кадәр ясый.

2010 елда Владимир Казанда халык сәнгать һөнәрләре техникумына җитештерүгә өйрәтү остасы булып килә. Тулы кыйммәтле укыту эшчәнлеге өчен югары белем кирәклеген аңлап, ул мәдәният институтына укырга керә һәм 2016 елда декоратив-гамәли студия җитәкчесе бакалавр дипломын ала.

Биш ел дәвамында Владимир Шошунов яшьләрне агачка уеп ясау нечкәлекләренә өйрәтә. Аңа иң катлаулы балаларны җибәрәләр – әмма Владимир һәрберсенә якын килү юлын таба.

– Иң беренчесе – эш коралын үткенләргә өйрәтү, – ди оста. – Шунсыз булмый. Пычак пәке кебек үткен булырга тиеш. Агачны кыйгачлап кискәндә, ул лакланган кебек калырга тиеш – үтә күренмәле, ялтыравыклы, полосалар, тигезсезлекләр булырга тиеш түгел.

Владимир кул астындагы материаллардан үз куллары белән эксклюзив әйберләр тудыра, алар кибеттә бик кыйммәт тора. Оста өчен дизайн һәм аның файдалы булуы мөһим:

– Әгәр дизайн ягыннан бик матур, ә кулланырга уңайсыз булса – бу беркемгә дә кирәкми торган юк-бар. Әйбер кулланырга яраклы булырга тиеш.

Аның өчен агач – сыгылмалы, хуш исле материал. Аны бөкләргә, төрле күләм бирергә, ябыштырырга мөмкин. Әмма иң кызыгы бизәү этабында башлана: шомартырга, ялтыратырга – ансыз эшләнмә бәясенең яртысыннан күбрәген югалта.

Владимир агачтан уеп ясауның төрле төрләренә өйрәтә. Күпләр иң катлаулысы – кашык яки бөтеркә кисү дип уйлый. Чынлыкта, мастер фикеренчә, иң авыр төрләре – геометрик (өч яклы-чокырлы) һәм контурлы кисү.

– Геометрик уеп ясау сызым нигезләрен белүне, циркуль, транспортир, линейка белән эшли белүне таләп итә, – дип аңлата Владимир. – Син сызымны төгәл сызарга, рәсем ясарга, ә аннары өчпочмакларның барысы да бер үк төрле булырлык итеп кисеп алырга тиешсең. Бу зур осталык, игътибарлылык, пөхтәлек, төгәл фикер йөртү, аңлаешлылык таләп итә.

2014 елда Владимир Олан Иле авылында участок сатып алган. Ул станокларда эшләү, табигатькә соклану мөмкин булган урында үз йортын салу турында хыялланган. 2019 елда ул гаиләсе белән үзе төзегән йортка күченә.

– Йорт каркастан төзелде, өстән янкорма төзерлек итеп эшләп калдырдым, – дип сөйли оста. – Ул гөмбәне хәтерләтә, шуңа күрә дә аны гөмбә-йорт дип атап йөртәбез.

Хәзер Владимир район мәдәният йортында сакта эшли, бу иҗат белән шөгыльләнергә мөмкинлек бирә. Остаханә, ике сарай төзегән, мунча һәм җәйге кухня планлаштыра. Үзе өчен пропильле сырлы фанерадан ике кресло, көзге өчен яссы рельефлы сырлы рама ясаган. Шуларның берсендә аның хатыны, Питрәч балалар сәнгать мәктәбенең гитара классы укытучысы Людмила Шошунова “Ел хатын-кызы” республика конкурсының зона этабында тәхеттә утырган кебек утыра һәм җиңүче була.

– Кешеләр кайчак шушы креслога утырырга куркалар, чыдамас, дип уйлыйлар, – ди елмаеп Владимир. – Тик мин, безне өйрәткәнчә, ныклыкны дизайн белән яраклаштырам.

Агачка уеп ясаудан тыш, Владимир 2001 елдан бирле айкидо – Япон сугыш сәнгате белән шөгыльләнә.

– Айкидо-көрәш кенә түгел, тирән философия да ул, – ди оста. – Көрәш сәнгатенең башка төрләре вәкилләре моның нинди көрәш икәнен дә аңламый: әгәр сиңа һөҗүм итсәләр, син җавап итеп җәрәхәтләр ясамасаң, бары тик сугудан качып, сиңа кизәнгән көндәшеңне тотып калу. Һөҗүм итүче – ул таяк, ә син су булырга тиеш. Су йомшак, таяк аңа нәрсә эшли ала?

Бу философия аның һөнәргә карашы белән чагыштырыла: укытуда йомшаклык, ләкин принципларда ныклык, методларда сыгылмалылык, ләкин сыйфатка омтылуда үзгәрешсезлек.

– Олан Илендә айкидоның бушлай җәйге секциясен оештырырга телим, – дип планнары белән уртаклаша Владимир. – Киләсе килгән кеше килер. Өстәвенә, улы да үскән, анда дөньяга ирләрчә караш тәрбияләргә вакыт.

Даниил инде җиде ел скрипкада уйнарга өйрәнә, инде спортка һәм агачка уеп ясауга тартыла башлаган. Киләчәктә елга флоты капитаны булырга хыяллана.

Бүген, лазер станоклары һәм ясалма интеллект барлыкка килгәч, Владимир кул хезмәтенең кыйммәтен ассызыклый:

– Алабугадагы Спас ярминкәсендә иң яхшы урыннарны кулдан эшләүчеләргә бирәләр. Мин 95 нче елда укыганда, осталар: “Эшләнмәне артык каты тартмагыз, пычак һәм стамеска белән кисеп алынганлыгы күренеп торсын. Бу тупаслык моның кул эше булуы турында сөйли”, диләр иде.

Хәзер агачны махсус машинада уеп әйберләр ясау арзангарак төшәр иде, ләкин ул останың күңелен күтәрми. Владимир панно ясауның һәр этабын фотога төшерә һәм клиентка флешкада фотосурәтләр бүләк итә – бу чын кул эше, барлыкка китерү тарихы белән икәнлеген исбатлау буларак.

Владимир Шошунов – борынгы һөнәрләрне саклаучыларның һәм киләсе буыннарга тапшыручыларның берсе. Олан Иле авылындагы остаханәсе, аның укучылары, аның эшләнмәләре – болар барысы да шундый энтузиастлар ярдәмендә яши торган халык һөнәрләренең зур мәдәнияте өлеше. Кем дә кем үзендә әлеге һөнәргә тартылу сизә, шул килер. Ә оста һәрвакыт белемнәрен уртаклашырга әзер, чөнки мәдәният укытучыдан укучыга, остадан остага, йөрәктән йөрәккә күчәргә тиеш.