Бу урынның тарихы тамырлары белән гасырлар эченә барып тоташа.
«Хәерле көн! Минем исемем Сергеева Антонида Анатольевна, тумышым белән Белкинодан, волонтер. “Вперед” район газетасында бастырып чыгару өчен Елагино үзәнлегендәге “Вознесения Господня” чиркәве турында язма җибәрәм.»
.png)
Бүген сезгә, кадерле укучыларыбыз, Елагино үзәнлегенә барырга тәкъдим итәбез, анда, кайчандыр тормыш кайнап торган буш кыр уртасында, бүген кечкенә могҗиза бара. Әлеге могҗизаны тарихка һәм дингә битараф булмаган кешеләр тудыра.
Елагино үзәнлегенә бара торган юл үткәннәргә сәяхәтне хәтерләтә. Белкино авылына илтүче асфальт юл артта калган саен, заманча цивилизациядән аерылу сизелә. Менә, үлән диңгезе белән күк йөзе арасында, гаять зур сакчы сыман, “Вознесения Господня” чиркәве калкып чыга. Күп еллар буена ташландык хәлдә булуына карамастан, ул юлчыны мәһабәт бинасы белән каршы ала.
Бу урынның тарихы тамырлары белән гасырлар эченә барып тоташа. Бу таш чиркәү 1760 елда алпавыт, генерал-майор Неофит Никитич Кудрявцев акчасына төзелә. Ул императрица Елизавета Петровна чорының яшьтәше.
Чиркәү архитектурасы – безнең урыннар өчен сирәк очрый торган провинциаль барокко үрнәгендә. Аның гөмбәзе зур ярымтүгәрәк фронтоннар белән бизәлгән һәм 19 гасыр уртасында русвизантия стилендә салынган чаңнары кабатланмас рәвеш бирә.
Чиркәүдә Иоанн Предтечиның яраткан иконасы сакланган. Риваять буенча, бу образны Елагинода монастырь төзергә ниятләгән патша Иван Грозный үзе бүләк иткән. Ел саен 29 августта бирегә бөтен әйләнә-тирәдән Ходайга табынучылар агыла, моңа тарихи чыганакларда да дәлилләр аз түгел.
Революциядән соң чиркәү бөтен илдә меңләгән изге урыннар кичергән язмышны кичергән. 1939 елның маенда аны ябалар, бинаны урта мәктәпкә бирәләр (ул барыбер булдырылмый), соңрак колхоз ихтыяҗлары өчен файдаланалар. Елагино авылының (шулай ук Спас авылы буларак билгеле) юкка чыгуы чиркәү өчен дә соңгы чик була. 1970 елларда халык бу урыннарны ташлап китә, һәм авыл исәпхисап мәгълүматларыннан төшереп калдырыла. Чиркәү ялгыз кала, буш кыр уртасында хәрабәләргә әверелә…
Дистә еллар буена кыр уртасында торган гыйбадәтханә әкренләп җимерелә, ләкин бирешми, һәм менә аңа яңадан туарга вакыт җитә. 2024 елда Татарстан Республикасы мәдәни мирас объектларын саклау комитеты боерыгы белән “Вознесение” чиркәве рәсми рәвештә бердәм дәүләт реестрына региональ әһәмияттәге мәдәни мирас объекты буларак кертелә. Бу документ кына түгел, ә юридик яклау һәм яңадан торгызуга беренче адым.
Ләкин закон закон булып кала, ә иске бинаны тормышка кайтару өчен кешеләр ярдәме кирәк. Энтузиастлар, бюрократик машиналарны көтеп тормыйча, эшкә тотыналар. “Куда ведут ручьи” оешмасы волонтерлары, якындагы авыллардан килгән җирле халык һәм бөтен республикадан килгән битараф булмаган кешеләр көчләрен берләштерәләр.
– Без монда беренче тапкыр килгәндә күңелебез өзгәләнде: биек стеналар, уникаль декор, фреска калдыклары – боларның барысының да күз алдында юкка чыгуы мөмкин иде, – дип сөйли проект волонтерларының берсе, ул үз исемен сер итеп сакларга теләде. – Без әлеге бина яныннан болай гына узып китә алмавыбызны аңладык.
Чиркәү төрле эшләр алып барыла: стеналарны чистарту, ныгыту, җимерелмәсен өчен сакланган элементларны консервацияләү. Чиркәү эчендә борынгы бизәк, күренер-күренмәс язуларны күрергә мөмкин. Янәшәдә иске кабер ташларының фрагментларын – авыл тарихының телсез шаһитларын табарга була.
2024 елдан волонтерлар һәм якын-тирә авылларда яшәүчеләр көче белән күп нәрсәләр эшләргә өлгерәләр: гыйбадәтханәне туфрактан һәм үсемлекләрдән чистарталар, вакытлыча материаллар белән алтарьны ябалар, тәрәзәләрне каплыйлар, гыйбадәтханә өлеше белән трапеза бүлмәсе арасында вакытлыча бүлем ясала, трапеза бүлмәсе өстенә ныклы түбә ясыйлар, аны калай белән ябалар, келәүләр үткәрелә һәм озак еллардан соң 2024 елның 14 сентябрендә – беренче литургия үткәрелә.
Әмма мондый объектны торгызу – физик яктан авыр гына түгел, бик чыгымлы эш тә. Хәзер инициатив төркем алдында иң амбициоз һәм мөһим бурыч тора – төп гөмбәзне торгызуга акча җыю. Нәкъ менә гөмбәз гыйбадәтханәне бизи, ул – аның төп символы.
Елагино авылы картадан юкка чыккан, ләкин аның җаны чиркәү стеналарында сакланып калган. Һәм бүген безнең һәрберебезнең аның бер өлеше булу мөмкинлеге бар. Бу төзелеш кенә түгел, ул безнең җиребезнең, халкыбызның тарихи гаделлеген, хәтерен һәм мәдәни кодын торгызу.
