1975 елгы архив материалы
Ракета гаскәрләре һәм артиллерия көненә багышлап Вагыйз Гайсинның 1975 елның 4 гыйнварында “Вперед” газетасында басылган Җиңүнең 30 еллыгына багышланган архив материалын тәкъдим итәбез. Бу “Һәлак булган дус турында” дип аталган язма.
Материал нәрсә турында
Кече сержант В.М. Гайсин 1941 елның сентябреннән 1942 елның мартына кадәр Ленинградны каһарманнарча саклауда катнаша. 1942 елның октябреннән 1943 елның апреленә кадәр Сталинград фронтында була. Курск дугасында 1943 елның июлендә бомбага эләгә, каты яралана һәм уң күзенең күрү сәләтен югалта. 1944 елның апреленнән сугыш кирәк-яраклары саклау урыны башлыгы булып эшли. Сугыштан соң Вагыйз Мөхсин улы партиянең Питрәч райкомы инструкторы була, үзенең шигырьләрен һәм истәлекләрен район газетасында һәм өлкә басмаларында бастыра.\
Тынлык
Бу минутларда, бигрәк тә кызу сугышлардан соң, солдатлар, гадәттә, бергә җыелып, үткән сугыш турында, вакытсыз безнең арадан киткән дуслар һәм иптәшләр турында сүз алып баралар, ирләрчә күз яшьләрен тыярга тырышалар, һәм шул мизгелләрдә без, тешләрне кысып, күңелдән соңгы сулышка кадәр дошманга каршы торырга ант итәбез. Һәм үз антыбызны намус белән үтибез, үзебез турында уйламыйча, немец илбасарлары тезләндерергә һәм мәңгелек кол итәргә теләгән кешеләр турында уйлыйбыз. Шундый фидакарь һәм тыйнак сугышчыларның берсе минем дустым, аның турында сөйләргә телим.
Без икенче оборона линиясе үткән Н. авылы янында басып тора идек. Ул беренчеләр белән тар траншеялар һәм телефон чыбыклары белән генә элемтәгә керә иде. Безнең алда дошманның терәк көчләре урнашты. Көн салкын, җилле иде. Тылдан ярдәм алдагы көннең иртәсенә генә көтелә иде, ә безгә задание бирелде: үтеп кергән танкларны юк итәргә, һөҗүм итеп килүче дошманны юк итүдә пехотага ярдәм итәргә. Көндезге сәгать 12дә безгә танклар белән ярдәм итүче немец частьлары якынлашуы турында хәбәр иттеләр. Гомуми тревога буенча мин расчетны хәрби әзерлеккә китердем һәм команда көттем.
Безгә каршы тугыз танк
Дошман һөҗүмгә кузгалды, беренче оборона линиясе винтовкалардан, автоматлардан, танкка каршы орудиеләрдән ут ачты. Көчле уттан җир тетри, һавада тузан күтәрелде. Немецлар алга ыргылдылар. Дошман танклары оборонаның алгы сызыгын җимерде. 9 танк атып, безгә таба килде. Безнең ике орудие аларга җавап уты ачты. Бер-бер артлы ату тавышы ишетелде һәм төп танк яна башлады, ә без утны икенчесенә күчердек.
Команда команда артыннан иярде. Минем коралны коручы солдат, снаряд кыйпылчыгы белән каты яраланган хәлдә, постын ташламады: “Немец кабахәтләренә, фашист хәшәрәтләренә – ут, ут, ут...” – дип кабатлады ул. Ул бу сүзләрне ачу һәм нәфрәт белән әйтте. Аның күзләрендә танкларны юк итү, ничек кенә булса да позицияне саклап калу теләге яна иде.
Көрәш кызды. Ике якның да көче бетә башлады. Расчетлар сафтан чыга, бер сугышчы икенчесен алыштыра. Ике танк калды, бу секундлар иң хәлиткеч булды.
«Хуш, билгесез герой»
Мин, кыйпылчыктан башым яраланып аңымны югалтып егылганда, офыкта дошманның соңгы танкы күренеп китте... Сугышчыга нәрсә булганын мин госпитальдә генә белдем. Госпиталь койкасында мин фронт кызылармеецларының “Вперед” газетасында 1942 елның 28 гыйнварында чыккан “Соңгы немец танкы һәм соңгы совет сугышчысы” дип исемләнгән зарисовканы ишеттем. Зарисовка мондый сүзләр белән тәмамлана: “... сау бул безнең билгесез герой, безнең заман герое, безне сугыш кырында җиңүгә ирештергән герой!” Мин иптәшләремнән бу материалны тагын һәм тагын укуларын үтендем (вакытлыча күзем күрми иде) һәм ахыр чиктә үксеп елап җибәрдем: Бу ул, ул Андреев!”
«Аның фамилиясе, исеме һәм отчествосы бар»
Минем койка янына сестралар, санитаркалар, авырулар җыелды, һәркайсы нәрсәдер көткән кебек булды.
Үксеп елаудан туктагач, газетада язылганнарның ахыргача дөрес булмавын әйттем. Бу билгесез түгел, ә танылган герой. Аның фамилиясе һәм исеме бар. Ул минем расчетта иде. Ул, каты яралангач та орудие янында калды, дошманга атты һәм ахырга кадәр көрәште. Ул, дошманның соңгы танкын туктатып, үз гомерен корбан итте. Яныма табиб килеп: “Сезгә борчылырга ярамый, сөйләшүдән туктагыз да тыныч кына ятыгыз”, – диде.
Сугышка кадәр ул кем булган?
Сугышка кадәр ул эшләмәгән, укыган. Ләкин ул армиядә хезмәт итүгә яхшы әзерләнгән, энергияле, физик яктан үскән кеше иде. Ул комсомолец, үрнәк солдат, яхшы оештыручы иде, ул күп укый һәм иптәшләренә сөйли иде. Без аны шаяртып кына политрук дип йөртә идек. Ул тормышны бик ярата иде, ләкин гомерен Совет җире өчен бирергә кирәк булгач – икеләнмичә бирде.
Менә хәзер дә, совет халкы Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 30 еллыгын билгеләп үтәргә җыенганда да, мин бу иптәшне горурланып искә алам, аның үлеме өчен мин берничә тапкыр фашистлардан үч алдым. Аның образын мин беркайчан да онытмаячакмын.